Bakea eta gerra. Etikaren eta teknikaren artean

Aurrerapen zientifiko-teknikoen anbiguotasuna

Aurrerapen zientifiko eta teknikoekiko sentiberatasuna oso handia du berak; horien didaktizazioa egitearen kezka du bere artikuluetan: Energia nuklearraren inguruko albisteak zabaltzen ditu gerraz eta bakeaz bere irakatsia jaulkitzeko aitzakitan ere. 

Aurrerapen zientifiko-teknikoen bitartez mundua menperatu nahia gizakiaren muin-muinean dago, eta bazter ezina du berak nonbait grina hori; hala ere, horrek dakarkion arriskua gogoetatu beharrean aurkitzen da Santamaria. Prometeoren mitoa aipatu ondoren, honako gogoeta hau egiten du:  'Qué significa ese inmenso relato de Prometeo? Entre otras cosas significa, sin duda, que el hombre no debe acosar a la Naturaleza y que el querer hurgar demasiado en los secretos de ésta puede acarrearle pésimas consecuencias. Por ejemplo, está claro que estas expediciones astronáuticas de ahora no pueden traer cosa buena a la Humanidad". ("El peligro lunar", El Diario Vasco, 1967.07.02) 
Azken paragrafoko pesimismoa harrigarri xamarra gertatzen da. Horietatik etor daitekeen ilargipeko gerraren arriskua eta ilargitik lurrera ekar dezaketen birusarena aipatzen ditu.  Beraren lehen artikulukoa da paragrafo hau. Gerora aurrerapen tekniko-zientifikoei buruz, eta bereziki energia nuklearraren aurkikundeari buruz, beraren iritzia askozaz positiboagoa dirudi29. Dena dela, bere aldetik ez dauka benetako kondenarik, eta gizaki prometeotarra beti izango dela pentsatuz gelditzen da: "... algunos timoratos se preguntan si no sería mejor atenerse al mito prometéico y renunciar a estas locas empresas. Reconozcamos que el hombre no sería el hombre si así lo hiciese. El hombre es Prometeo y Prometeo es el Hombre. No hay quien pueda separar al uno del otro". ("El peligro lunar", El Diario Vasco, 1967.07.02) 

Urtebete geroago beste artikulu bat idatzi zuen estilo berekoa: "Hoy se lanza la bomba atómica — ¿Puede ser destruido nuestro Planeta?" izenpean.  Amerikarrek bonba atomikoaren —termonuklearraren— proba zeukaten iragarrita, Pazifikoko Bikini irlan. Energia atomikoaren aurkikuntzaren garrantzia handia iruditzen zaio, aro berria irekitzen duten horietakoa. Berriro ere ikasgai didaktikoa eskaini nahi du, horrelako proba atomikoak izan dezakeen eragina egunkariaren irakurleei azalduz. Horretaz baliatzen da horrek azpian sortzen duen gerra eta bakeari buruzko problema gogoratzeko; izan ere, USAren eta SESBen arteko armamentu-lasterketa hasia zegoen ordurako; artean Amerika zihoan oso aurretik, baina laster etorriko zitzaion ondoren Sobiet Batasuna, parean jartzeraino. 

Aurrerapen tekniko-zientifikoek beren baitan alde bi dituzte, beraren iritziz: eraikiorra eta suntsikorra30. Energia nuklearraren aurkikundea, gizakiak sua aurkitu zuenekoarekin konparatzen du. Fenomeno horren aurrean ere etikak agindu behar du, gure autorearen iritziz. Zientzia-tekniken aurrerapenak makina bihurtzeko joera du, bere lege propioa duena, gizakiaren eskuetatik aparte. Horren ondorioa da, P. Thompson-engandik hartuz, gogoratzen digun "exterminismoaren" arriskua, gorago aipatu duguna. 

Gizakiak, ordea, bere aurkikunde zientifiko-teknikoen jabe izan behar du: hortxe dago irtenbide bakarra. Honela amaitzen du bere lehen artikulu hura: "En esta situación nos hallamos. La fiera atómica ha sido descubierta. Pero ahora hay que domarla... si no nos devora ella antes". 
Hortxe dago koska...