Bakea eta gerra. Etikaren eta teknikaren artean

"Creo que no hace falta que explique al lector que Luther King era uno de mis grandes maestros espirituales" (S. Juan Gurutzekoarekin, Gandhirekin eta Rabindranaz Tagore-rekin batera omen zeuzkan haren obrak). ("Luther King",El Diario Vasco, 1968.04.14) 

Norberaren pentsaeran gehien eragiten duten maixuak eta norbere jokaerari gehien eragiten dioten ereduak sarritan berberak izaten dira; baina beste batzutan maixu intelektualak eta bizierako ereduak bereizi egiten dira. Horregatik, bi ataletan emango ditugu Karlos Santamaria bakearen pentsatzaileak eta bakearen eragileak bere idazkietan aipatzen dituen iturriak eta pertsonaiak. Horietako batzuk atal bietan agertuko dira. 

Biblia 
Karlos Santamariak ez du inoiz ezkutatu bere kristau-fedea. Bakeari eta gerrari, biolentziari eta pazifismoari buruzko bere doktrinan, Bibliatik eta bereziki Ebanjelioetatik edaten du etengabe. Sarritan aipatzen du Ebanjelioa bere artikuluetan. 

Aita Santuak 
Beraren lehen faseko idazlanetan, bereziki Pax Christi-ko idazkaria zelarik, maiz aipatzen ditu aita santuen hitzaldiak eta irakatsiak, bere iritziak oinarritzeko. Bakeari buruz batez ere Pio XII.ren doktrina iruzkintzen du sarritan. 

San Agustin 
Bakearren kontzeptuari dagokionez, gehienbat autore klasiko honengandik edaten du Santamariak, hori azaltzean agertu denez. Bere "In search of a Concept of peace" artikuluan azaltzen duen bakearen kontzeptu jatorra San Agustinen definizio 'osotuaren' —gogoratu 'concordia' kontzeptua— glosa eta oharrak dira. azken batez; lau hitz hauetara bildua: Konkordia, askatasuna, ordena (=justizia), lasaitasuna (tranquilitas). 

Francisco de Vitoria 
Behin baino gehiagotan aipatzen du autore hau, batez ere 'nazioarteko zuzenbideaz' diharduenean. Berorrengan oinarritzen du, besteren artean, nazioarteko zuzenbide 'objektibista', 'kontraktualistaren' kontra.  ("Revisión de los conceptos fundamentales del derecho internacional", Ya) 

Francisco Suárez 
Honen itzala ere nazioarteko zuzenbide objektibistaren alde ateratzen du. Karlos Santamariak hain bihotzekoa duen ideia —estatuen subiranotasunaren mugatu beharra, gizadi osoaren interes amankomunaren izenean— bi autore horietan oinarritzen du, aita santuengan ezezik. 
 
Edward Thompson 
Aztertzen ari garen epeko azken urteetan idazle eta ekintzaile pazifista honen alde bero-bero agertzen da Karlos Santamaria. Beraren 'exterminismoaren teoria' aztertu zuen 1983ko El Diario Vasco-ko artikulu batetan (urriaren 30ekoan): "El exterminio"18. Beraren azken liburuko bibliografian ere autore honen bi liburu jasotzen ditu. Gure artikuluen 'corpus'eko azkenekoan ere (1986), Thompson-engan ikusten du etorkizuneko pazifismoaren ideia garbiena:  benetako eragin politikoa bilatzera joko duen pazifismoa19. 

Jacques Maritain 
Ezaguna da Karlos Santamaria Frantziako filosofo kristauaren mireslea eta jarraitzailea izan dela. Autore hau ez du guri dagozkigun artikuluetan askotan aipatzen. Baina bere artikulu nagusietako batean, "In search of a Concept of Peace" izenekoan, Barth teologo kalbinistaren kontraposizioan ipintzen du, bake 'tenporalaren' aldeko ekintza politikoaren defentsan, Barth ez baita horren eraginkortasunaz fidatzen. 

Jaime Luciano Balmes 
Jasankortasunari edo tolerantziari buruz ari denean bereziki, behin baino gehiago jotzen du autore horrengana. "Los que de veras quieran hacer algo positivo en ese campo (tolerantzia erlijiozkoan) deberán escuchar el consejo de Balmes, no confiando tanto 'en las medidas preventivas y represivas' como en el uso de 'medios intelectuales y morales'". ("Conferencia importante", ElDiario Vasco, 1959.05.10) Baina autore honen irakatsiak bereziki erabili zituen bere "El problema de la intolerancia en el catolicismo español" artikulu luzean, 1953an Cuadernos Hispanoamericanos aldizkarian argitaratuan. 

Menéndez Pelayo 
Tolerantzia zibilari buruzko doktrina aztertzean aipatzen du batez ere autore hau, sarritan Balmes-ekin batera. Baita Unamunorekin batera ere20. 

Max Sheler 
Beronen La idea de paz y el pacifismo liburutik jaso zituen 1960ko artikulu trinko batetan belizistaren argumentuak eta horien kontrako pazifistaren erantzunak21.