Nazioartetik Donostiara
Conversaciones Católicas Internacionales de San Sebastián
(1935. 1947-[1958]-1959)
Joseba Intxausti
Batzordekideen iritzia 1959ko Solasaldiez
1959ko Solasaldietan egin zuen zinez lan lehenengo aldiz Teologoen
Batzordeak: irailaren 7tik 10erainoko Aktak baditugu, eta baita azken Akta
orokorra ere. Akta hauek saio bakoitzaren ondoren egin ziren, eta solaskideen
artean banatu. Oro har, guztia amaitzean, urte horretako Solasaldien lanari
buruz Batzordeak ondoko iritzi kritiko hau eman zuen:
4.— [La Comisión] tiene la satisfacción de poder manifestar, en un
juicio general, que a lo largo de las Conversaciones Católicas Internacionales
de 1959, a) se ha mantenido un tono de altura científica y de una seriedad
encomiable; b) los diálogos se han desarrollado constantemente en la línea
de una ortodoxia pura, cuidando, además, de hacer referencias constantes
al magisterio de la Iglesia sobre los temas debatidos, singularmente en
los discursos de Pío XII, de feliz memoria; c) también han sido citados
constantemente los principios de Derecho Internacional enseñados por los
grandes maestros católicos, Vitoria, Taparelli, etc.; d) cuando se han
planteado opiniones discutibles no se han expuesto en ningún momento teorías
estridentes, manteniéndose todos los conversantes en un tono de sana prudencia,
tanto en la vertiente dogmático-moral como en las implicaciones políticas
de los temas de diálogo; e) la presencia de numerosos teólogos, aparte
los componentes de la Comisión que suscribe, ha dado lugar a frecuentes
intervenciones de carácter teológico, que han aclarado en la marcha de
las conversaciones conceptos dogmático-morales sobre el pecado colectivo;
f) ha sido altamente edificante el clima de caridad, que ha reinado entre
todos los conversantes, sin dificultad alguna por su distinta nacionalidad
ni por su distinta especialización; caridad que se ha hecho más sensible
cuando, al tratar en la última sesión las responsabilidades colectivas
en caso de guerra, se han estudiado casos concretos relacionados con la
última guerra.
5.— Declara, en fin, que considera sumamente beneficiosas las dichas
últimas Conversaciones Católicas Internacionales de 1959 sobre el Pecado
Colectivo, porque han servido para que todos los conversantes se hayan
enriquecido tanto en el plano intelectual como en otros por las relaciones
estrechadas entre católicos de distintos países (Artxiboan, "Comisión de
Teólogos" karp.:"Acta final de la Comisión de Teólogos", 1959-iraila-12).
Aipatutako lau batzordekideek sinatu zuten azken Akta hau. Benetan,
azkena. Itxuraz denentzat itxaropengarri zen une hura izan zen ospatu ziren
azken Solasaldien bukaera.
Zergatik amaitu ziren, ordea, orduan eta horrela hamahiru ekinalditan
halako arrakasta izandako Donostiako Nazioarteko Solasaldi Katolikoak?
Bukatu da Solasaldien garaia (1959)
Aipatu ditugu arestian Santamaria-k Solasaldien amaiera argitzeko eman
izan dituen arrazoiak: Nuntzioaren susmo eta bekoskoa, garaiko giro-aldakuntza,
Erromaren eskakizun batzuen itxurarik eza, lanaren nekea eta asperra. Guzti
horrez gain Santamariak zera gehitu du:
Aparte de esto había las dificultades naturales de continuación de
una cosa que no se podía renovar fácilmente. Continuar en un clima posterior
era imposible, tal como se celebraban las Conversaciones, y se producían
dentro de un clima muy cordial, muy cortés, etc., luego ya pues ha venido
esto de relacionarse los cristianos a estacazos y claro ya no era posible.
Bien, no es que hubiera una causa concreta, eran una serie de pequeñas
causas coincidentes, creo que lo prudente fue dejarlas. Las dejamos nosotros,
pero hay que reconocer que todos los sectores ultra-derechistas franceses,
los integristas, etc. que se dedicaban a incordiar a Roma y estaban en
el Santo Oficio, se alegraron mucho de que este "cenáculo de herejes" que
llegó a tener lugar doce veces hasta el año 62, si no estoy equivocado,
desapareciese. (Herria 2000 Eliza, 1978ko hazila, 16. or. Ohar: 1935ekoarekin,
hamahiru aldiz ospatu ziren, eta azken Solasaldiak 1959ekoak izan ziren:
ez zen 1962korik izan).
Horiek horrela ditugula, egin dezagun amaiera hari buruzko geure gogoetatxo
bat ere. 1959ko urtea urrun zegoen 1947tik: Gerra Hotzaren barruan, Espainiaren
kanpoko harremanak guztiz aldatu ziren bienbitartean. Cirarda-k Santamariari
1955ean esaten zion bezala, atzerrirako harreman intelektualak, bide berri
eta ugarietan zehar lot zitezkeen jada, agian Solasaldietan baino errazkiago
eta sakonago, gainera.
Elizan, Aita Santuaren aldakuntzatik berehala, hain zuzen 1959ko urtarrilaren
25ean, dei egin zuen Joan XXIII.ak —mundu osoaren harridurarik handienarekin
deitu ere— Kontzilio berri batera. Parisen Santamariari bere burua "arrantzale
bakarti eta isil" bezala deskribatu zionak, bazuen asmo berririk: kristau
Elizekiko harremanak samurtu, Elizaren askatasun politikoa bultzatu; garapen
dogmatikoa sustatu baino areago bizitza pastorala zabaldu, mundu modernoarekiko
elkarrizketa lagundu... Horiek izango dira aitasantualdi berriaren xede
nagusiak. Europako Ekialdean (1925-1944) eta Parisen (1944-1953) ikusi
eta bizi izandakoek, eta bere pertsonalitate bihotz-zabal eta adeitsuak
jokamolde berriak ekarri zituzten Elizaren buruzagitzara.
Azkenean, Donostiara bildu ohi ziren solas-lagun ausartenek ere (Ofizio
Santuak bere esku-eskutik eraman nahi zituen unean, hain zuzen) Kontzilio-aurreko
hainbat bileratan eta Erroman bertan, eztabaida ireki baterako aukera izango
zuten. Baina, esan behar da, horietako askok pertsonalki lehenago Donostian
ezagutu zuela elkar.
Solasaldien berrikuntza, zaila izateaz gain, agian alferrikako lan zailegia
izan zitekeen. Santamariak, dakigunez, ADNPi iradoki zion —beharbada komentzimendu
handirik gabe— Solasaldiei talde-sostengu instituzional hobeagoa eman beharra.
Seguraski Madrilekoek ez zuten ikusi garbi indarrak Donostian Solasaldietan
eman premia.
Elizbarrutian, Gotzainak ez dirudi horrelako nekeetan sartzeko adorerik,
eta nork daki, gaitasunik zuenik. Idazkaritzari, 1958ko Solasaldien antolakuntzak
ezarri zion zama, aurreko urteetan baino aski pisuagoa gertatu zitzaion.
Denek zioten, erantzukizunak banatu egin behar zirela, fermukiago erakundeztatuta;
Idazkaria ezin zitekeela hain bakarrik ibili, guztiak ados baitzeuden —solaskide
eta Hierarkia— Solasaldiak Idazkariaren gaitasun eta dohainetatik zeudela
ikusi eta aitortzean; baina, aldi berean, bestelako zinezko irtenbiderik
eskaini gabe.
Santamariak, artxiboko paperetatik igertzen zaionez, horrelakoxe lan
batean ibiltzeko jaiotako gizona zen, zinez. Bazekien proiektuak modu argi
eta onargarrian idazten, eta aurkezten; jarrera kontrajarrien artean, guztien
balioak errespetuz tratatzen, eta bakoitzarenari bere aurrera-bidea ematen;
bazekien Ministraritza edo Dikasterio bateko pasilo-masiloetan une eta
leku egokian agertu eta behar zenari atea jotzen; laster menperatu zituen
nazioartean, 1947an artean haztamuka ikasitako harreman-bideak; teologo
eta bestelako jakitunen hizkera berezituetan galdu gabe, gai bakoitzari
bere funtsa aurkitu eta modu argian azaltzen; solas-lagunen lotsa irabazita
zuen, errespetu eta itzala. Baina lana batez ere berari zegokion, nagusiena
berari bakarrik.
1959ko esperientzian bi alde azpimarragarri egon zen: 1) Nolabait esateko,
bazirudien Solasaldiak iritsi zirela lan-prozeduretan eta barne-antolamenduan
beren heldutasun onenera, 1958ko krisiaren ustezko arrazoiak gainditzeko
lain izateraino (Teologoen Batzordea, eta Erroma ere seguraski, kontent
geratu ziren Solasaldi haiekin). 2) Baina lehen epealdiko freskotasuna
galtzen ari ziren, eta nolanahi ere, Ofizio Santuaren mesfidantza aitortu
eta ezagunak ez ziezaiekeen batere lagun topaketei solaskidegaien artean.
a) Askatasunaren aterpean, pentsamendurik bizi eta suspergarriena ekar
zezaketenak agian hemengo arrisku ofizial hori gabeko harreman-toki erosoagoak
jada bazituzten beste tokitan;
b) Eta, bestalde, pentsamendu tradiziozaleak gero eta begitanago zituen
Solasaldiak, gaiak beti benetako eztabaidakizun zirelako, eta solas-lagunak,
ez batere "fidagarriak".
Juxtu, puntu hauetxek izan ziren Ofizio Santutik bereziki zaindu nahi
izan zirenak: solaskideen eta gaien hautapena, beste lekutan mentalitate-irekieraren
garaia sortzen ari zen egunetan.
Kontzilioaren prestakuntz lanek berebiziko aukera eskaini zieten pentsalari
katolikoei nazioartean elkarrekin librekiago lanean hasteko: taldeen arteko
elkarrizketa sozializatu eta instituzionalizatu egin zen, berezilarien
artean, noski, baina baita disziplinartean ere, eta jakitunen eta komunikabideen
artean. Apenas ezagutu den inoiz Mendebaldean pentsamendu katolikoaren
edo berorri buruzko berriematearen prentsa-zabalkunde hain ugaririk, tamainaz
eta kalitatez 1959-1965. urteetakoaren parekorik. Hau dena —beste antzekorik
ez eta— Solasaldietan entseatua zen, ederki.
Gaiei gagozkiela, berriz, esan dezagun Solasaldien hamarkada hartako
kezkak (1947-59) hein handi batetan "gaindituak" izan zirela laster. Vatikano
II.aren ondoren (eta garaian ere) Solasaldietan kontrajarri ziren korronteetatik
tradiziozaleenak ez du geroztik, zenbait gai jakinetan, entzulerik; urte
gutxiren buruan "iragandako" historia eroria ziren gai haiek, hala nola:
erlijio-askatasunaren arazoa, Eliza-Estatuen arteko banaketa, etab. Eklesiologiak
eta Elizaren doktrina sozialak, eta praxiak, bestelako ikuspideak zabaldu
zituzten. 1959-1964etan problema berriak etorri ziren, nahiz eta
ahantzitako batzuk funtsean (baina urrun) indarrean egon. Mendetako ohitura
intelektualei astindu bortitza emango zitzaien une-unean hil ziren Solasaldiak.
Seguraski, Idazkariak ere —Karlos Santamariak— garai berrien "zantzuak"
garaiz ikusteko begi-zolitasunik izan zuelako. |
