Nazioartetik Donostiara

Conversaciones Católicas Internacionales de San Sebastián

(1935. 1947-[1958]-1959) 

Argi gorria biztu zitzaion, beraz, Idazkaritzari: Dell'Acqua-ri eta Estatu-Idazkaritzari Ottaviani-ren Ofizio Santuak aurrea hartu zien, eta han ito ziren agian etorkizunerako itxaropenak: solas-giro irekia zaila bilakatuko zen, inondik ere, solas-lagun gutxi batzuekin, topaketak elkarrizketa izatetik eztabaida akademiko bihurtuz, Ofizioaren oharpen bortitz hau tartean zela, Gotzainen maisu-garaitasun hura solas-aretoan presente eginez eta teologo ofizialen begiratua gainean zela... 

Uztailean iritsi zen oharpenak lehenagotik irailaren lehen asterako deiturik zeuden Solasaldien nondik norakoa jarri zuen mahai gainean: zinez, egingarriak al ziren topaketa haiek? Batzorde Betearazleak ezetz uste izan zuen; Solasaldiak behin-betiko bukatutzat eman ez baldin baziren ere, behin-behineko erabakiren bat hartu beharra zegoen. Berehalako Solasaldietarako deia bertan behera moztu, eta topaketa atzeratzea erabaki zen. 

Solaskide deituek —hauetako asko, jada lagun zaharrak gainera— Idazkariaren gutun hau jaso zuten: 
Mi querido amigo: 
El Comité organizador de nuestras Conversaciones acaba de recibir instrucciones de la Santa Sede sobre la organización y el método de trabajo de nuestras sesiones. Comoquiera que el plazo de que disponemos para poner en ejecución tales normas es demasiado breve, hemos decidido aplazar la sesión que había de celebrarse en la primera semana de Septiembre hasta una fecha ulterior, probablemente hasta el verano próximo. Queremos, en efecto, tener la seguridad de una aplicación fiel y perfecta de las instrucciones recibidas, las cuales han de contribuir, seguramente, a un mayor y mejor desarrollo de la obra. — Lamentaría mucho que este aplazamiento ocasionara a usted algún transtorno en sus planes de verano. Le tendré al corriente de nuestros proyectos (Artxiboan, "Probl. con el Sto. Oficio" karp.: "Carta a Conversadores", 1958ko uztaila). 

Santamariaren ustez, bi puntu ziren praktikan jartzeko zailtasun handiagoak zituztenak: a) Apezpikuei eman nahi zitzaien trataera berezia nola eratu, eta b) Solaskideen hautapena egiteko irizpide praktikoen falta ("será preciso en el futuro presentar a la Santa Sede previamente la lista de los invitables por si ha de excluirse alguno de ellos", diotsa C. Morcillo-ri 1958-uztaila-28ko gutunean). 

Arazo praktikoak gorabehera, 1958ko deituek —bakoitzak bere gisara— jakin bazekien, edo susmatzen zuen, Ofizio Santuak honelako batean esku hartzeak zein alkantzu izan zezakeen. Badu interesik erantzunen berri jakiteak. 

Hamaika urteren buruan, Solasaldien antolatzaileek harreman zabalak zituzten nazioartean, eta joera ezberdinetako pentsalari eta talderekin gainera. Ofizio Santuaren gutuna ezin zitekeen oharkabean pasa, antolamenduak berak berri ematea eskatzen zuelako, eta urte haietako pentsalari katolikoen lana borborrean irakiten zegolako ere. Gogora dezagun 1958ko urrian hil zela Pio XII.a, eta Joan XXIII.ak  (Santamariak Parisen ikustatu zuen Roncalli Nuntzioak) hurrengo urtean deituko zuela Kontziliora, hain zuzen Solasaldiak amaituko ziren urte berean. 

Urte hartan deitutakoak ezagun zaharrak ziren gehienak, eta sona handiko lumak gehienak: P. Lucas Verdú, L. Guissard, Pietro Prini, E. di Rovasenda, Louis-Joseph Lebret, Georges Suffert, Jean Guitton, Charles Moeller, E. Schramm, A. Léonard, Georges Dejaifve, Henri Fesquet, Lily Alvarez, J.M. González Ruiz, Joseph Folliet, M. F. Sciacca, etab. Gehienak baiezkoa ere emana zuten Erromako oharra atzeratuta iritsi zenean. 

Eliz barneko esanekotasunaren arazoa bidera ekarri zien antolatzaileei eta solaskideei Erromako erabakiak. Beraz, berria eman zitzaienen artean bi moldetako gogoetak suma daitezke (erantzule bat berarengan biak batera ere bai): Obedientziari bide eman beharra, alde batetik, eta Solasaldien egunekotasun historikoaren balioa salbatu premia. Cirarda kalonjearen eta Enric Ferrán kristau ekintzale katalanaren gutunetatik jasotzen ditugu testu lekuko hauek: 
Su carta me ha extrañado mucho. Esperaba cualquier cosa menos esa repentina y brusca interrupción de las Conversaciones. ¿De verdad que espera celebrarlas el año próximo, porque su frase final me parece encerrar como una contradicción con esa esperanza expresada en otro párrafo anterior? — En todo caso, Dios por encima de todos y de todo. Lo importante no es hacer esto o aquello, sino cumplir su voluntad: servir a su Iglesia, como Ella quiere ser servida (Artxiboan, "Gutunak, 1958" karp.: Cirarda-k Santamariari, Vitoria 1958-uztaila-26). 

Con verdadera pena me he enterado por su atenta carta, del aplazamiento de las "Conversaciones" hasta el próximo año para adaptarse a las instrucciones de la Santa Sede sobre organización y método de trabajo. Lo he sentido personalmente, egoísticamente (...). Pero [mi mujer y yo] aun lo sentimos  más profundamente por todo lo que el aplazamiento puede significar y por la pérdida auténtica y verdadera de una labor católica eficaz. Da grima pensar que mientras proliferan, con toda libertad y ayuda tantas actuaciones católicas de fachada, vacuas e inoperantes, tenga que aplazarse —perdiéndose por de pronto el trabajo de un año— una reunión internacional católica, de trabajo sincero y eficaz. Qué le vamos a hacer! Un desengaño más! Lo lamento también especialmente por usted y le ruego que no se desanime (Artxiboan, "Gutunak, 1958" karp.: E. Ferrán-ek Santamariari, Barcelona 1958-uztaila-26). 
Solas-lagun zenbaitek "zeinu" bat ikus zezakeen Erromatik etorritako ohar hartan: Elizaren pentsamendu-berrikuntzan ageri zen gatazka sozio-instituzional orokorrago batez ziharduen "zeinua", alegia. Esan ere zerbait esan zen nonbait, zeren etenaren ondoren entzundako "esamesei" erantzuteko, 1959 udaberrian edo (datarik ez du agiriak), prentsa-ohar bat zabaldu zuen Idazkaritzak, atzerapenaz argibide osagarriak emanez, 1959rako deia luzatuz eta, agian, handik aurrera Solasaldiak urte bizpat egingo zirela aurreratuz. 

Esamesak eta interpretazioak garrantzia izan baldin bazezaketen ere, batez ere premiazkoa zen lanari ekin eta oztopoei gaina hartzen hastea, egitekoari segida ematekotan. 

Solasaldiei segida bilatzen (1959) 
Zenbait eginkizun larri bideratu beharra zeukaten antolatzaileek eta haiekin batera Idazkariak: a) Donostiako Gotzainaren inguruan Solasaldietako antolamendu-egitura indarberritu eta lanean jarri, b) Erromako harremanak berbideratu, c) Ofizio Santuak Idazkariaz izendatuki egindako aipuari erantzun, eta d) Solasaldiei barne-arautegia lehenbaitlehen prestatu. Hasteko, Erromako egoera argitzeari ekin zitzaion. 

Berriro Erromara, hirugarrenez (1958ko udazkena) 
Urriaren 24eko data daraman Gotzainarentzako "Nota" batean utzi zuen Santamariak Erromara egindako hirugarren bidaia honen albistea. Oraingoan, Estatu-Idazkaritzara eta Ofizio Santura, bietara, hurbildu nahi izan zuen Idazkariak, hitzezko argibideak bederen han uzteko. Hori dio aipatu "Nota"-k, baina badakigu agiri idatzi bat ere utzi zela Ofizio Santuan. 

Bi ikustaldi egin zituen: irailaren 30ean Dell'Acqua-ri, eta urriaren 1ean, Kongregazio Santuko Crovini Monsinoreari  (Aita Philippe Komisaria Erroman ez zegoenez).  Biengandik Santamariak atera zuen ondorena honela geratu zen laburtuta, berriematean: 
Si mis impresiones no son equivocadas, parece más bien que una medida de este género [que las CC. "sean alteradas sustancialmente ni definitivamente interrumpidas"] sería causa de desagrado en las autoridades romanas y constituiría en los momentos actuales un motivo de descrédito para las personas que han intervenido en la organización de estas sesiones y una nota poco favorable para el prestigio de la Diócesis de San Sebastián (Artxiboan, "Probl. con el Sto. Oficio" karp.: "Nota de D. Carlos Santamaría sobre las Conv. Cat. Intern., 24 de octubre de 1958", 1. or). 

1958ko Solasaldien etenerako antolatzaileen arrazoiak ere argituta geratu ziren, eta ondokoekin segitu beharra ere bai, berehala zeuden zailtasun praktikoak eta betekizun hierarkikoak nola era zitezkeen begiratuz. Elizbarrutiko Gotzainaren erantzukizun zuzena azpimarratu zen, arauen betetzeko segurtasun-berme bezala. Santamariaren azken laburpena zera izan zen: 
Mi punto de vista como resultado de las visitas relatas, se resume en dos puntos: 1º. En la situación actual no parece quedar otra solución concreta que la de llevar adelante la obra de las Conversaciones pues de no hacerlo así se corre el riesgo de incurrir en el desagrado de la autoridad Superior. 2º Parece asimismo necesario que el Sr. Obispo de San Sebastián, como Patrono y Presidente de las Conversaciones adopte las medidas que convengan para la prosecución de la obra y asuma el gobierno de la misma bajo su propia y directa autoridad (Artxiboan, "Probl. con el Sto. Oficio" karp.: "Nota de D. Carlos Santamaría sobre las Conv. Cat. Intern., 24 de octubre de 1958", 2. or). 

Segidaren arazo orokorrari horrela erantzun zitzaion, baina Santamariak premiazkoa zuen —badaezpada Ofizioan bestelako zalantzarik izan baldin bazen ere—, bere erantzukizun pertsonalaz zerbait esatea, izan ere uztaileko oharpenean Santamaria izendatuki agertu baitzen ("El Excmo. Sr. Obispo haga comprender claramente al Sr. Santamaría..."). Hori, garai haietan eta zuen arduradun-lanpostuagatik, larria ere izan zitekeen. Batez ere 1956-1957etan "ideia ausart edo arriskutsuak" zabaltzea eta "emandako arauak ez betetzea" ziren salakizunak. 

Idazkariarentzat Erromako bi solaskideek beren konfidantza birretsi zioten hitzez, baina Santamariak 1956-57etakoaz kontu-emate idatzia ere utzi nahi izan zuen Ofizio Santuan. 

Kontu-emate hau ez zen itsumustuan idatzi, noski, eta artxiboan daude Aita Bidagor-ek lehen zirriborroari egin zizkion zuzenketak. 
Solasaldiek Hierarkiarekiko zuten betiko lotura instituzionala azpimarratu ondoren, egitekoagatik beragatik eta borondatez Idazkariak zuen lanarekiko eliztasun-zentzua azpimarratzen zen kontu-ematean. 1955eko arauetako bakoitza nola bete zen (edo zergatik bete gabe geratu) argitu nahi izan zuen Santamariak. 

Hauek ziren argitzeko puntuak: Teologoen Batzordeak aski zorrotz egin ez omen zuen gainbegiratu-lana, baieztapen ausartegien zuzenketa-arazoa, Documentos-en argitalpen-zentsura, Apezpikuen maisu-aitorpenarena. 

Santamariak, esamolde apalean eta bere mugak aitortuz ere, Elizbarrutiaren eta batez ere Apezpikuen Batzorde Babestailearen erantzukizunak ere gogoratu zituen: hauek dira batez ere beren zeregina birdefinitu eta kargu egin behar dutenak. Teologo begiraleenaz ere beren egitekoa betetzeko Hierarkiak dagozkion pausoak eman ditzala iradokitzen da. Hori dena konpontzen ez den bitartean, jasotako arauak betetzea zaila izango dela. Hautapena egiteak duen konplexutasuna azpimarratzen du Idazkariak: adibidez, 50 lagun erakartzeko 200en bat dei egin behar dira. 

A mi juicio la perfecta solución de esta cuestión [Apezpikuek Solasaldietan behar zuten leku bereziaz ari da] requeriría un estudio de la propia Junta Episcopal patrocinadora, determinándose de modo concreto y práctico el modo de actuar los Excmos. y Rvdmos. Obispos en las Conversaciones. Análogas consideraciones pudieran hacerse sobre el punto segundo [deituen ortodoxi segurtasun eta hautapenaz]. (...).— Finalmente, en el momento crítico a que ha llegado la obra de las Conversaciones Católicas Internacionales de San Sebastián, el que suscribe con todo respeto se permite expresar su parecer de que para un ulterior progreso y continuación de aquella sería necesario que la Junta Episcopal patrocinadora u otra autoridad eclesiástica competente fijara el modo práctico y concreto de dar cumplimiento a las Normas de la Suprema Sagrada Congregación. Y asegurando mi entera sumisión a la Autoridad del Santo Oficio es un grato deber para mí ponerme a la disposición de la Jerarquía animado del propósito de servirla en lo que Ella desee (Artxiboan, "Probl. con el Sto. Oficio" karp.: "Nota de D. Carlos Santamaría sobre las Conv. Cat. Intern., 24 de octubre de 1958", 3 eta 4. or). 

Erromatik itzultzean, Santamariaren lehenengo lana Elizbarrutiko Gotzainaregandik —bera zeukan batez ere eskura— lankidetza praktikoa lortu eta haren lehendakaritzapean Batzorde Betearazlearekin lan-egutegi eta prozedura berriak abian jartzea izan zen. 

Hain zuzen, ondoko hilabeteetakoak dira Batzorde hark utzi zizkigun akta bakanak. Urte berriarekin ekin zitzaien handik aurrera Gotzainarekin berarekin batera egingo ziren Batzorde-bilerei, Castilblanco jauregian. Kostata, baina Santamariak lortu zuen, ba, Font i Andreu bere eginbeharraz jabetu eta lanean jartzea. Idazkariak honela idatzi zion Erromako aholku-emaile lagunari, Bidagor-i: 
Desde ahora él [Gotzainak] nos presidirá una sesión cada dos o tres semanas, para tomar todas las decisiones necesarias,  se dirigirá personalmente a los conversadores más importantes, a las autoridades, etc., en fin "dará la cara", si puedo permitirme esta expresión, en todos los aspectos que la organización de las Conversaciones lo exija. (...). Se harán actas de todas las reuniones (Bidagor-i gutuna, 1959-02-03. Artxiboan, "Probl. Sto. Oficio" karp.). 

Lehentasuna eman nahi izan zitzaion Solasaldien gobernu hoberako arautegiak idazteari (Batzorde eta Elkarrizketetarako bana): Santamariak prestatuko zuen zirriborroa, gero Ofizio Santuari onar zezan bidaliko zitzaiona; solaskidegaiak aukeratzeko Erroman hemengoa segitzen zutenei iritzia eskatuko zitzaien; 1958ko gai berari eutsiko zitzaion 1959an ere ("Talde-bekatua"), eta berau hainbat ataletan banatu ondoren, hizlarigaiak proposatu ziren. Gotzaina izango zen deiak eta eskeak egingo zituena. Atzerri Arazoetarako Ministrariari ere pasatuko zitzaion egitarau berriaren albistea (Artxiboan, "Probl. con el Sto. Oficio" karp.: 1959-01-04eko Akta). 

Antolakuntza-lanak abiada onean zihoazen. Hizlarietako kasik erdiek baiezkoa eman zuten otsailaren erdirako; data beretan, Solasaldien barne-arautegiaren zirriborroa prest dago, eta Teologoen Batzordea eratzeko pausoak ematen hasiak dira (Setien eta Tellechea, eta Arantzazu eta Loiolako ikastetxeak gogoan hartuz) (ik. Ibidem, 1959-02-16ko Akta). 

Ofizio Santura onarpenerako bidaltzeko prestaturiko Barne-Arautegigaiak lau kapitulu nagusi zituen, hamahiru punturekin: 1) Gaiaren hautapenaz. 2) Solas-lagunen hautapenaz eta txostenen prestakuntzaz. 3) Teologoen Batzordeaz, eta 4) Eztabaida-ordenaz eta Apezpikuen partehartzeaz (Artxiboan, "Probl. con el Sto. Oficio" karp.: titulurik gabe, 1959-02-17).