Nazioartetik Donostiara

Conversaciones Católicas Internacionales de San Sebastián

(1935. 1947-[1958]-1959) 

Jaso dugun arautegi horretan ikus daitekeenez (16. art.), laster praktikan aski malgutasunekin jokatu nahi izan zen, itzulpenari ere lekuren bat utziz, batez ere Batzorde berezietan; hala ere, Prentsatik ikusi ahal izan ditugunetan, osoko bileretan frantsesak nagusi jarraitu zuen, nazioartekotasunaren izenean, eta aldi bereko itzulpen-tresneria baten faltaz. 

Hain zuzen, Edmund Schramm irakasle alemana (Mainz) izan zen arazo tekniko hori aurreratu zuena. Frantsesak talde handitxoa izateak eta beren aldeko hizkuntz ofizialtasunak ematen zizkieten abantailak aipatu zituen (1953). L. Arranz-ek jaso zizkion oharretan hola dio: 
Observa asimismo [Schramm irakasleak, alegia] una preponderancia de la representación francesa, no sólo por su número sino por la facilidad que les da la utilización del francés, la agudeza de sus ideas, lo deficiente de algunas representaciones, y lo que es más importante la dificultad de comprensión de los matices del francés por parte de los mismos conversadores. — Para obviar la dificultad de la traducción, nos recomienda la instalación de un equipo de auriculares para la traducción simultánea, lamentando enormemente que, viendo cómo en España se malgasta el dinero en congresos y publicaciones de escasísima consistencia, no se preste a las Conversaciones el apoyo necesario para hacer de ella una obra perfecta. ("Nota [L. Arranz-ena da] sobre la conversación verbal sostenida con el Prof. Schramm". Artxiboan, 1953ko kart.). 

Artxiboko paperetan eta Documentos aldizkarian ikus daitekeenez, hiru puntu ageri dira begibistan: 1) Bilera edo elkarren harremanetarako eragozpen nabaria ez zenean, gaztelaniaren mintzatzaileek beren hizkuntza hobetsi izan zuten praktikan (eskutizketa, ponentzia, komunikazio, artikulu eta Idazkaritzako lanetan, eta hainbat aldiz baita Solasaldietako topaketetan ere), 2) Baina erbestekoekin harremanetarako,  nazioarteko eskutizketan, frantsesak izan zuen lehentasun osoa, eta, zer esanik ez, denen arteko osoko bileretan. 3) Documentos-en, gaztelania eta frantsesa izan ziren hizkuntza bakarrak 1949-52.etan, bata nahiz bestea, lankideek hobesten zutenaren arabera (batzutan editorialak ere bi hizkuntzetan emanez); hurrengo aleetan (1953-56), ingelesez (Walsh, O'Brien, Reeves), alemanez (Drees) eta italieraz (Minoli, Spiazzi, Colombo, Lazzati) ere eman ziren artikulu banaka batzuk. 

Horiek gorabehera, pentsa daitekeenez, Solasaldien lan-sistemari ez zitzaizkion kritikak bereziki hizkuntzaren alde honetatik etorri. Zalantzak eta oharrak edukinaren erabileraren aldetik sortu ziren batipat. 

Solasaldiekiko iradokizun eta kritikak 
Solas-lagunartean bertan jaiotako zenbait iradokizun eta kritika jasoko dugu hemen (hierarkiak eta berorri zuzenean lagunduz 1958ko krisialdian esandakoak aurrerago ikusteko utziz). 

Lehen urteetan bertan aurrikusi ziren etor zitezkeen kritikarik nagusienak; horregatik, arretaz begiratu zen alferrikako arristuetatik aparte ibiltzea. Abian ibili ahala, hainbat urtetan topaketetarako "Plan" eta "Gidoiak" prestatu ziren (1947, 1950, 1953, 1954 eta abarretako karpetetan gordeta daude); zalantzarik gabe, solas-lagunengandik nahiz bestelako kritikari eta kronikariengandik jasotako oharrak aintzakotzat hartu ohi ziren. Idazkaritzari iritsi zitzaizkionak (batzuk argitara emanak) artxiboan geratu dira. 

Lehen kritikak: F. García 
Lehen abisu koalifikatu bat Fidel García Kalagurriko apezpikuarengandik etorri zen (1949, 1952), eta Documentos-en orrialdeetan egin zitzaion leku. Elizbarrutiko Gotzainaren bi hitzaldiren ondoren, "Dificultades" tituluarekin kaleratu zen lehenengo idazlana. F. García Solasaldietan iharduna zen, 1948an hain zuzen III. Batzordeko solasen gidari bezala. Gaia aztertzean aurkitutako lan-prozeduraren zailtasunak gogoratzen zituen: 
En efecto; la amplitud y complejidad de la materia [derechos y libertades de conciencia,  pensamiento y religión, de información y enseñanza]; el poco tiempo de que se disponía para el estudio acabado de temas tan vastos y de contornos no bien definidos; el no haberse previsto, hasta última hora, la preparación de ponencias o guiones de discusión, que centraran ésta y fijaran su objeto preciso; y, consiguientemente, la diversidad de puntos de vista, desde los que se enfocaban los problemas por distintos conversadores, con las naturales repercusiones en el planteamiento y desarrollo ideológico de los mismos, todo ello contribuyó a que no quedáramos plenamente satisfechos de nuestra labor (Doc. 1: 19-20). 

Solasaldietan gogotan hartuko zuen ohar bat dago pasarte kritiko horretan: jardunaldien aurretik gaia aztertu eta txosten egokitan aurkeztu beharrarena, alegia. Ondoko urteetan horixe izan zen garaiz egin izan zena. F. García-ren beste zailtasun-puntuen alkantzua ulertzeko, K. Santamariak artxiboan utzi duen ohar hau argigarria izan liteke: 
Este "anteproyecto" es el que se aprobó en las Conversaciones del 48. Uno de los puntos más discutidos fue el del derecho a la libertad religiosa. El artículo aprobado provisionalmente sobre este derecho fue el número 6 redactado por Mons. Carmelo Ballester que figura en el "anteproyecto". Pero el mismo no satisfizo al ala conservadora que insistía en todo momento en que se separase la religión verdadera de las otras religiones y creencias. El año 49 se tuvo que volver sobre el mismo tema. (Artxiboan, 1949ko karp., Anteproyecto [provisional] de Declaración de Derechos y Deberes de la Persona Humana argitalpenari oharra). 

Hori izan zen lehenengo kritiken testuingurua. Aipaturiko ikuspuntuen elkar-urruntasunak ekarri zituen, ba, zailtasunak, prestakuntza teoriko guztiek ere nekez konpon zezaketen, zerabilten gaia Mendebaldeko katolikoen artean ere hain eztabaidatua zenean, eta are gutxiago Espainian "velis nolis" eutsi nahi zen legeria nazional-katolikoaren aurrean. 

Bi urte geroago F. García Gotzain berak berriz heldu zion Solasaldien balioespen-egitekoari: "Mirada retrospectiva" (Doc. 10: 33-38): positibotzat jotzen ditu Solasaldiek elkarren ezagupiderako egindako ahaleginak; baina katolikoentzat irakas-formula bateratu, amankomun eta modernorik bilatzen bazen, horretan Solasaldiak motzago geratu direrala uste du: "En esto, tal vez el fruto logrado no sea tan satisfactorio". 

Hutsune horren errua edo arrazoia berriz ere Solasaldietara zetozenen prestakuntza ezaskian, edo hautapen desegoki batean, ikusten zuen Kalagurriko Apezpikuak: eztabaidak sarriegi —baita 1949an ere— bapatekotasunez (improvisación) eta noraezez (divagación) beteak ikusi zituen kritikariak (Doc. 10: 34-35). 

Topaketa bakoitzaren aurreko prestakuntza egoki baten beharra behin eta berriz agertu zen beste zenbait solas-lagunetan ere. Molitor-ek gisa berean hitz egin zuen, ohar praktikoak ere gehituz, Santamariaren laburpen batek jasotzen duenaren arabera: 
Opina que se ha perdido mucho tiempo por falta de preparación de las Conversaciones. Considera que la lectura de tantos trabajos es penosa e inútil y no da paso a las verdaderas Conversaciones. Propiamente esta vez no ha habido diálogo entre los conversadores, no ha habido por tanto Conversaciones. ¿A qué ha sido debido esto?  A que la gente no ha preparado con el debido cuidado su labor y no se ha hallado en condiciones de sintetizar. (...). El Director de las Conversaciones debe dirigirlas más a fondo no limitándose a ser un mero speacker (...).(Artxiboan, 1947ko karp.: "Opiniones expresadas por los conversadores en cartas y notas"). 

Kritika hauek onargarriak ere gerta zitezkeen, eta Idazkaritzak onartu ere egin zituen ondorengo urteetako aurre-prestakuntza zainduak erakusten digunez; baina kezkagarriena ez zen kritika praktiko hori, baizik eta Solasaldien ahulezia beren funtsean eta izaeran bertan zegoela uste zuenaren iritzia baizik, F. García berak zera gehitu baitzuen: 
Mas aparte de estas circunstancias, más o menos corregibles [1948koaz hark esan eta guk goian jaso dizkiogunak, alegia], se ha dado otra inseparable de la misma manera de ser constitutiva de estas Conversaciones [azp., nirea]. No son éstas una reunión de especialistas, convocada para tratar de algunos temas de su especialidad, como una asamblea de matemáticos, o de economistas, o de sociólogos, o de juristas, o de filósofos, o de teólogos. Y, con todo, en estas Conversaciones se han mezclado y planteado con frecuencia puntos o cuestiones de teología, de filosofía, de derecho, de sociología (Doc. 10: 34). 

F. García-ren oinarrizko kritika honetan Solasaldien etorkizuneko arazo zalantzagarrienak sumatzen dira, nire ustez. Topaketa haietan agertu ziren arazoak, ordea, pentsamendu katolikoaren ohitura intelektualekin zeresan zabalagorik zuten galderak ageri ziren. Hona, nire iritziz, askorentzako arazo kezkagarrienak: 
1) Teologoek gainerako jakitunekin nola bidera zezaketen elkarrizketa leial, jator eta emankor bat? 

2) Pentsamendu teologiko modernoari disziplinartekotasun ireki batek nola lagun ziezaiokeen? 

3) Gizarte moderno anitz bateko eskakizun eta premiei nola erantzun kristau fede ohartu batetik? 

4) Fedearen gogoetan laikotzari zein leku aitortu eta eman behar zitzaion? 

5) Nola eraman premiazko elkarrizketa hori laborategietatik kanpo gizarte osora, komunikabideak ere lekukotzat erabiliz? 

Solasaldiak egokiak ote ziren, gero, horrelako zeregin larrietan laguntzeko? Egitekoaren handiaz gain —eta horregatixe, noski—solaskideen gaitasuna ere begiratzekoa izan zitekeen. Eta horri ere heldu zion kritikariak. 

Jakitun berezilariak ezezik, bestelako kultur gizon-emakumeak ere bildu ohi ziren Donostian, denak ere borondate oneko eta kultura ederreko jende prestuak, baina sarritan berezilariaren zorroztasunik gabeak. Horien eskuetan laga ote zitezkeen, ba, halako pisu eta ondorio handiko aztergaiak? Hori zen F. García solaskide leial eta kezkatuaren itauna: 
... pero la gran mayoría han sido periodistas o publicistas, dirigentes, hombres de acción y, en general, intelectuales o personalidades de cultura más o menos extensa, pero que aun siendo ésta auténtica y madura y no meramente superficial o ensayista, no puede capacitar para el dominio de problemas específicos de ciencias como la teología, la filosofía, el derecho y otras particulares (Doc. 10: 34-35). 

"Ez-jakitunen" artean elkarrizketa eraman beharrak sortzen zituen deserosotasunak behin baino gehiagotan agertu ziren beste solas-lagunen aho edo lumatan ere.  Eta lehenengotik barruntaturiko arriskuak edo salakizunak urteen buruan indarberritu egin ziren, gainera. Hala ere, nazioartean onarpen zabala irabazi zuten laster Solasaldiek.  Prentsa eta aldizkarietatik bil litekeenaren ondoan, solas-lagunarteko oihartzunak esanahitsuak dira, 1947tik bertatik hasita.