Nazioartetik Donostiara

Conversaciones Católicas Internacionales de San Sebastián

(1935. 1947-[1958]-1959) 

Guzti horregatik, pentsamendu katolikoaren —ortodoxo, baina librearen— oasi hura nortzuen eskutik, nola eta zein asmorekin erakundeztatu zen jakitea egoki izanen da hemen. 

Asmoaren sustatzaileak (1935. 1947) 
On Mateo Mujika apezpikuaren erabakiz eman zitzaien beren erakunde-moldea gerora "Conversaciones Católicas Internacionales" bezala ezagutuko ziren topaketei (Ik. Boletín Oficial del Obispado de Vitoria, 1934-XII-26 eta 1935-I-15etako erabakiak), baina, pentsa daitekeenez, erabaki hark izan zuen beste sustatzailerik ere. 

1935eko maiatzean banatutako deialdi inprimatua Solasaldien Batzordeak sinatu zuen: Lehendakaria, Mateo Mujika Gasteizko Gotzaina zen; hiru lehendakariorde ageri dira: J.A. Lizasoain, L.M. Uriarte eta J.R. Moronati (Gasteizko Elizbarrutiko hiru Probintzietako Ekintza Katolikoaren lehendakariak, hain zuzen: sekularrak, beraz), eta errenkan datoz beste batzorde-lagunak: G. Mz. de Murgia, J. Lojendio, B. Oreja, Julio Urkixo, J. Agirre, V. Artola, J. Muñoa eta A. Brunet. 

Dei-testua laburra da, eta "Cursos Internacionales Católicos" bezala izendatzen da egitekoa, egoitza-hiritarako Donostia aukeratuz. (Dei-orria Artzain Onaren plazako Ereña etxean inprimatu zen). Bilera berrien arrazoi eta asmoak honela eman ziren, gaztelaniaz: 
Con el fin de establecer lazos de unión y colaboración entre intelectuales católicos de distintos países y con el deseo de cooperar a la formación de centros de alta cultura católica (…). 

Nuestro propósito es contribuir a esta obra de restauración de la conciencia católica. Aprovechando la ventaja de nuestra situación fronteriza, podemos ofrecer a las juventudes intelectuales y a los más destacados profesores católicos de Europa ocasión propicia a una mutua comunicación de ideas, intercambio de puntos de vista, contraste de tesis y doctrinas, particularmente útiles y adecuados a la amplitud del principio cristiano, católico y universal. (…). 

Un programa doctrinal, un programa informativo y una base de colaboracion intelectual. Este es el triplo orden que abarcarán los Cursos Internacionales de Verano de San Sebastián. Y en cuanto a su espíritu, queremos que sea el de una aportación de nuestro País y de nuestra época a la gran Misión civilizadora del cristianismo.(Deialdirako inprimakian, 1935eko maiatza). 

Testu osoan, mundu modernoarekiko mesfidantzarik falta ez bazen ere (nabariki, integrismo-usainez kutsatua: "un renacimiento cristiano […] que se alza sobre el escepticismo y la negación que fueron característicos de los últimos siglos" ere idatzi baitzen), aski joko-zelai zabala eskaintzen zitzaien asmoa bultzatu nahi zuten izpiritu irekienei. Santamaria, ikusiko dugunez, ederki baliatu zen sortuneko elkarrizketaren asmo eta nazioartekotasunaren egarri aitortu hartaz, moderniak dituen arazo bizienen eztabaida Donostiara ekartzeko. 

Gerrateondoko etena gainditu eta segida berri batekin aurrekoari bide emateko, 1946ko ekainean Gasteizko apezpikuagana zuzendu zen Solasaldien Batzorde zaharra, beharrezko kontsulta politikoak ere eginez: 
En Junio de 1946 se pensó en reanudar las actividades y, a este efecto el Comité se dirigió al Excmo. Sr. Obispo de la diócesis, quien aprobó la idea en principio, estimulando los trabajos del Comité. Se elevó una consulta al Ministerio de Relaciones Exteriores, con objeto de saber si se concederían las facilidades necesarias para el visado de pasaportes, viajes y estancia de las personalidades extranjeras que hubieran de participar en las reuniones. También el Ministerio dio toda suerte de facilidades e indicó que se vería con el mayor agrado la reanudación de estas actividades tan interesantes desde el punto de vista cultural español y de las relaciones con el extranjero.(ik. Artxiboan, "Informes Generales" karpetan: "La Junta Patrocinadora del Comité Ejecutivo" hasten den txostena). 

Hori horrela, berehalako pausoa Peña eta Santamaria jaunek Parisera bidaia bat egitea izango zen (1947ko martxoan). Itzultzean, han izandako harrera onak hurrengo urratsa ematera eramango ditu Batzordekoak: Ruiz Giménez "Instituto de Cultura Hispánica"-ren zuzendariarekin batera solaskidegaien zerrenda bat eratzera, gero Ministraritzak eta Gotzainak onartuko zuten zerrenda (ik. aip. txostena). 

Prestatuta zegoen bidea erabaki hierarkikoekin Solasaldiei segida emateko. Elizbarrutiko Gotzainak (orduan, Carmelo Ballester jauna) Batzorde Babestailea (Junta Patrocinadora) eta Batzorde Beterazlea (Comisión Ejecutiva) berrera zitzakeen, beraz (1947-VII-1. ik. Eranskinak, 1.1.), eta baita Karlos Santamaria bi Batzordeon idazkaritzat izendatu ere (1947-VII-20). Urte bereko uztailaren 20an sinaturiko ohar batean eman zituen bere arau orokorrak Gotzainak. Funtsean jatorrizko helburuei eusten zitzaien. Azkenik, Atzerri-Arazoetarako Ministrariaren babesa zuela gogoratzen zuen gutunak. (ik., gainera, "Borrador de nota verbal a Martín Artajo", 1947, in karp. "Junta de CC"). 

Gogoratzekoa da, lehenengo ekinaldiaren ondoren, Erromak aldeko jarrera erakutsi zuela, Cicognani Nuntzioaren bitartez bidalitako gutun baten bidez: 
El Santo Padre [Pio XII] ha recibido y examinado con vivo interés las noticias y documentación relativas a las "Conversaciones Católicas" de San Sebastián.— Para el Augusto Pontífice han sido motivo de particular satisfacción estas reuniones de insignes eruditos, animados de un deseo de profundizar la doctrina católica referente a los principios internacionales en orden a obtener una comprensión cada vez más amplia de la solidaridad de los pueblos, en nombre del amor y de la caridad cristiana (Nunciatura Apostólica en España, Prot. n. 12.768, 1948-apirila-6. Artxiboan, "Secretaría de Estado" karp.). 

Erakundeztapen osagarria (1954-1959) 
1947an hamabost naziotatik etorritakoek osatu omen zuten ordezkari-taldea; gero eta zabalagoa izan zen ondoko urteetan nazioartekotasun hau. Eztabaidagaiak arrisku handitxokoak ote ziren ere pentsatu zen, nonbait (ondoko orrialdeetan esango da honetaz zerbait), eta, azkenik, Solasaldien gobernu-egitura berrantolatu beharra ikusi zuen Hierarkiak. 

1954ean, hasierako Batzorde Babestailea, Elizbarrutiko apezpikuarekin eta katoliko sekularrekin osatua, Apezpikuen Batzorde Babestaile batekin ordezkatu zen. Aldakuntzaren arrazoiak honela eman zituen Font i Andreu Donostiako Gotzainak (1954-maiatza-15): 
Alcanzada ya por las Conversaciones una fase de madurez suficiente, nos parece oportuno darles ahora una estructura que ofrezca mayores garantías de continuidad y solidez ideológicas para el futuro. Sin que ellas pierdan su carácter diocesano, hemos creído conveniente recabar la colaboración de hermanos nuestros en el episcopado, para constituir una Junta patrocinadora, encargada de tutelar las Conversaciones y de velar por su eficacia apostólica y su entera fidelidad a los deseos y a las enseñanzas de nuestra santa Madre la Iglesia. 

Donostiakoarekin batera beste lau Gotzainek (Menéndez-Reigada, Bueno Monreal, Morcillo eta Cantero-k) osatu zuten Apezpikuen Batzorde Babestaile berria. Bi urte geroago, Bilbo eta Gasteiz-en Gotzainen aldakuntzak egitean, horiez gain Elizbarruti hauetako Gotzain izendatu berriak gehitu ziren (Gurpide eta Peralta), eta, egokieraz baliatuz, Batzorde Beterazleko kideak ere berretsi egin ziren, oraingoan Santamaria "Zuzendari" bezala emanez (1956-apirila-20). 

Berrikuntza guzti hauek zerikusi zuzena zuten Espainiako Nuntzioaren aldakuntzarekin (Cicognani adiskidearen ordez Antoniutti etorri baitzen 1953ko urrian); izan ere, K. Santamariak inoiz idatzi zuen bezala "de Roma viene lo que a Roma va". 1954etik aurrera hierarkiako zenbaiten artean Solasaldiekiko susmo eta beldurrak pizten ari ziren. Artxiboan hiru karpetatan bilduta daude gorabehera haiek: "Secretaría de Estado", "Problemas con el Sto. Oficio" eta "Comisión de teólogos" deituetan. 

Aldakuntza hauetaz geroago zerbait esango bada ere, komeni da hemen bi puntu azpimarratuta uztea: 1) Vatikanoan bi joera kontrajarri agertu ziren (Dell'Acqua Estatu-Idazkariarena, irekia eta txeratsua, eta Ottaviani Ofizio Santuko kardinal buruzagiarena, askoz behatzaile urrun eta itxiagoa). 

Hori ikusita, Santamaria arduraturik zebilen Teologoen Batzorde baten antolamenduaz, oztopo edo mesfidantza ofizialetatik babestuta jarduteko tresna baliagarria izan zitekeelakoan. Itxuraz, teologo ofizialen oharrek solas-lagunen pentsamendua gidatu eta segurtatu behar zuen eta, agian, Prentsako oihartzunak eskuagotik eraman; aldi berean, Batzorde berriarekin Solasaldiek aurpegi fidagarriagoa eskainiko zuten Hierarkiarentzat: Nuntzioa teologoen oharra bidali behar zitzaienen zerrenda mugatuan zegoen. Halabeharrez, fronte ezberdinei begira ari zen, beraz, Idazkari Orokorra. 

Teologoen Batzorde hau izan zen Solasaldien gobernu-egituran eratutako azken pieza jakingarriena; baina, hala ere, 1959ko krisialdia arte Batzorde honek ez zuen lan sistematikorik egin. Agirietan ikus daitekeenez, Cirarda-k izan zuen pisurik handiena talde honen eraketan, eta benetan lan egiten lau izen ageri zaizkigu (Sagues josulaguna, Sauras domingotarra, Cirarda eta Setien, biak Gasteizko Seminariokoak). 

Sustatzaile ofizialak, egitura hierarkikoa eta une zailagoak gorabehera, definituta zuten beren nortasuna moldatu eta egokituz joan ziren Solasaldiak; baina erakundeztapen horren gain, antolatzaileen egiteko propioa izan zen —antolamenduak bidea egin zezan— nahitaezko diru-baliabideak biltzea. 

Ardura ekonomikoa 
Artxiboan ez da ezer handirik geratu Solasaldien alde ekonomikoa nola zaindu zen jakiteko; baina, ikus dezakegunez, urtez urte joan ziren gauzak konpontzen, behinbetirako irtenbide erabakirik gabe. 

Bi urte jakinetako albisteak gelditu zaizkigu artxiboko paperetan: 1947ko kontuemate bat eta 1951ko aurrekontua. Bulego-materialek eta langileek, bidaiek, ostatu-gastuek, hitzaldi-ordainketek eta abarrek osatzen zituzten aurrekontu haiek. 

Gerrateondoko lehenengo ihardunaldietan, 1947an alegia, 93.100 pezeta eralgi ziren: gastu osoaren ia erdia hotel eta topaketetako ibilaldietan joan zen (45.256 pezeta), eta zetozenei egindako bidai ordainketetan beste parte on bat (18.769,85 pezeta). 

Handik lau urtetara, 1951n, gastuek gora egin zutela ikusten dugu, 138.995 pezetatako aurrekontua aurkeztu baitzuen Idazkaritzak. Berriz ere hizlarien bidaiatan eta ostatutan doa parterik handiena (71.225 pezeta). Ageri da, gainera, Donostiarako etorrera-gastuak sarritan izan zirela garbiki erabaki gabeko arazoa: Deituei hemengo egonaldia ordainduko zitzaien bakarrik, ala bidaiak ere bai? Solaskideekin izandako eskutizketan ere ikusten da hori. ("Conversaciones 1947-1959. Subvenciones" karp.). 

Diru-iturri ofizialetako bat, Madrileko Atzerri-Arazoetarako Ministraritza izan zen (ik. "Junta de Conversaciones" karp.: 1959-06-06ko akta, adibidez); baina laguntzailerik hurbilenak Gipuzkoako Aldundia eta Kutxa biak izan ziren. Diputazioa 1947tik bertatik hasi zen laguntzen (30.000 pta. urte hartan: 1947-09-01), eta beste hainbeste eman zituen Kutxa Probintzialak (1947-08-14), eta 10.000 Donostiakoak (1947-09-13). Hala ere, hamaika urte geroago, 1959, 20.000ko dirulaguntza bakarrik ageri zaigu Diputazioak emandako berriematean (1959-08-18). 

Zalantzarik gabe, Solasaldietako kontuak berauen artxiboetan ez baizik beste hainbat lekutan bilatu beharko lirateke. Azken ordua arte (1959), ate berak jo izan ziren, itxura guztiz, horrek zituen segurtasun eta dependentzia posible guztiekin izanik ere: Erakunde ofizial, Kutxa eta Banketxeak, alegia. Baina, nortasuna zaindu behar zela ahantzi gabe.