Liburu hau genealogiaren gaineko ikerlanetan interesa daukaten pertsona guztiei dago zuzendua, Gipuzkoan zein Gipuzkoatik kanpo, gai honekin zerikusirik duten agiritegietako fondoetan dagoen materialari buruzko informazioa aztertu nahi dutenei, hain zuzen. Liburu honek lortu nahi du, gainera, era xume batean baina teknizismoak alde batera utzi gabe, ematea agiritegietako aztertzaileei ikerketa mota horietan lagundu eta behar bezala bideratzeko baliabide teknikoak.

Ikerlan honen helburua Gipuzkoako herri irakaskuntzaren historiaren zati handi bat errekuperatzea izan da: 1800-1825 denborako lehen ikasketen irakaskuntzaren historia, hain zuzen. Liburu honen egileak hezkuntza arloan Diputazioak zituen konpetentziak agerian jartzen ditu eta aztertzen herrietako lehen ikasketen sarearen existentzia. Gainera, Gipuzkoako lehen mailako eskoletako maisutzaren jatorria sakontzen du, eskolatzeari, pedagogia didaktikoari eta eskoletako programei eta materialari buruzko azterlan bitxia eskainiz, eta Elkarrekiko Irakaskuntzako proiektu pedagogikoa da, azken gai gisa aurkezten diguna.

Liburu honen helburua da erabiltzailearen esku jartzea Gipuzkoako herrialdea eratu zeneko prozesu historikoa azaltzen duen oinarrizko ikerketa historiko baten edukia. Unerik erabakigarrienak XIII. eta XVI. mendeen artean izan zituena prozesu hori aztertzeko, Herrialdea eratu zuten subjektuetako batez baliatzen da, Arrasateko Kontzejua, eta Báñez Etxea.

Ikerketa lan honetan, Gipuzkoako instituzioek eta gizarteak, mugarri diren 1680tik 1730ra arteko berrogeita hamar urtetan zehar, zer antolamendu eta funtzionamendu bereganatu eta zer-nolako arazoak izan zituzten aztertzen da xehetasun eta zehaztasun handiz. Dokumentu ugari eta berezitan oinarrituz, dinastiaren aldaketak markaturiko etapa ikertzen du sakon, eta aldaketa horrek Gipuzkoako foru sisteman izan zuen eragina azaltzen du, ezezagunak edo gutxi ezagunak diren alderdiak ezagutaraziz.

Gonzalo Ruiz Hospitalek Gipuzkoako erakunde publikoak, XVI. mendetik 1810. urtera bitartekoak, aztertu ditu liburu honetan eta guztien artean, bereziki, Aldundia izan du aztergai. Ikerketa lan horren ardatza foruak izan dira, beti ere, agiriak eta garaian garaiko dokumentazioa oinarritzat hartuz. Gipuzkoako erakundeei buruzko azterketetan garrantzi handiko ekarpena egin du, agiriak zehatz-mehatz aztertu dituelako eta behar bezala ezagutzen ez den gai bati ikuspuntu kritikoa eman diolako.

Landu duen doktore tesian Oñaztarrei eta Loiolatarrei buruz egindako ikerketaren bitartez, José Antonio Marínek erakusten digu nola moldatu eta egituratu zen Gipuzkoan gizarte talde bat: ahaide nagusiena. Bere ikerketan antropologiaz eta protagonista haiek utzitako iturri dokumentalez baliatzen da, eta horien bitartez iristen da berreraikitzera eta ulertzera nola Haraneko komunitate batetik abiatuta ahaide nagusien orube bat eratu zen XIV. mendetik XVI.era bitartean.
Lan sakona eta zehatza da, eta ikuspegi historiografiko berria dakar ahaide nagusien gai zahar horren azterlanetara.

Dokumentazio ugariaz baliatuz, gehiena argitaratu gabea, Juan Antonio Moralesek bere doktorego tesian Erregimen Zaharraren krisialdian Oñatiko Unibertsitateak izan zuen bilakaera aztertzen du.
Euskal politikarien prestakuntza akademikoan izan zuen garrantzia eta Gipuzkoaz landa zabaldu zen eragina agerian jartzeaz gain, egileak dio Oñatiko Unibertsitateak, historiografiak egozten dion gainbeheratik urrun, bere historiako garairik oparoena bizi izan zuela 1777 eta 1833. urteak bitartean.

Bolloien Liburua pergamino gainean idatzitako kodizea da, XV. mende amaierakoa. Garai hartan indarrean ziren Probintziako araudiak eta beste zenbait agiri kopiatuak izan ziren liburu horretara: Batzar Nagusietako aulki eta botoen zerrenda, eskrituren ereduak, suteen zerrenda, eta abar. Garaiotara heldu den XV. mendeko kopiatzaile bakarra da eta Gipuzkoako Agiritegi Orokorrean (Tolosa) gordetzen da, Batzar Nagusi eta Aldundien fondoaren barruan.
Argitalpen honetan eskuizkribuaren transkribatze paleografikoa jaso dugu; eta aurretik azterketa batzuk ipini ditugu: Probintziako izkribautzaren ingurukoa, kodizearen egileei buruzkoa, eta garai hartako gipuzkoar erakundeei buruzkoa

Liburu honek Erdi Aroaren amaieran gipuzkoar gizartea nolakoa zen jakiten lagundu nahi digu, batez ere gizarte talde jakin bati dagokionez, Ahaide Nagusien berri zehatza ematen baitigu, hain zuzen ere haiek gainerako herritarren gainean beren boterea sendotzeko erabili zituzten dokumentuak berak baliatuta.
Liburuaren egileek, Erdi Aroan espezializatuko UPV / EHUko bost adituk, beren atariko azterketen bidez eta, batez ere, testu bilduma zabal baten bidez (270) agerian jartzen dute Ahaide Nagusiek sasoi hartako gizartean zer gailentasun zuten eta zer-nolako agintaritza bete zuten, gerraren eta lurraren benetako jaun bihurtuta.
 

Susana Truchueloren liburu hau historia politiko berriaren ikerlanen barruan kokatzen da bete-betean. Probintziaren erakundeak eratu ziren prozesua eta erakunde horietan udal korporazioek izan zuten partaidetzaren bilakaera aztertzen du, XIV. mendetik XVIII.aren hasierara doan pasarte historikoan, baina, batik bat, XVI. eta XVII. mendeetan. Korporazio horiek Gipuzkoako Batzarretan eta Diputazioan zuten partaidetzan eta sarrera eskubideetan gertatzen ziren desberdintasunak dira azterketaren ardatza.
Ikerle gazte honen gaitasuna eta argitasuna agerian jartzen dituen lan honek Gipuzkoako Foru Aldundiaren beka izan du eta doktore tesiaren jarraipena izango du, dagoeneko prestatzen ari baita.

Gizartearen historiaren planteamendu propioa eginez, Oihane Oliverik Gipuzkoako oinordekotza sistema eta emakume kapareak 1500 eta 1775 bitartean sistema horretan zituen betekizunak aztertzen ditu. Kapareen estamentuaren gizarte egituraketan barneratzen da eta azterketaren ardatz nagusi dira emakumearen betekizunak, oinordeko gisa, ondarearen eskualdatzaile gisa, edota ezkontsaria zuen bigarren alaba gisa.
Liburu hau Gipuzkoako Foru Aldundiaren beka jaso zuen ikerketa lanaren emaitza da, baita urrats garrantzitsua ere proiektu zabalago baten barruan, hain zuzen ere orain prestatzen ari den tesian.